Het Drie Zeeën-initiatief en "Global Britain"

09.10.2021

In september 2021 presenteerde de voorzitter van het panel voor Polen in het Britse parlement het rapport "The Three Seas Initiative and Opportunities for Global Britain". Hij is, evenals de drie genoemde co-auteurs, een Brit van Poolse afkomst die lobbyt voor samenwerking tussen de twee landen. De voorzitter van de fractie en parlementariër Daniel Kawczynski is een nogal kleurrijk en enigszins verfoeilijk personage. Hij vertegenwoordigt de Britse Conservatieve Partij, heeft actief gepleit voor het verlaten van de Europese Unie en zei al in 2017 dat Londen na het verlaten van de EU "andere landen moet helpen hun soevereiniteit te verdedigen tegen Brussel". En in september 2019 schreef Kawczynski een brief aan Donald Trump waarin hij om hulp vroeg bij het terugvorderen van herstelbetalingen van Duitsland voor schade uit de Tweede Wereldoorlog.

Religieus gezien is Kawczynski katholiek, maar zijn seksuele geaardheid is niet-traditioneel - hij scheidde van zijn vrouw, met wie hij een kind heeft, en ging in november 2019 een formeel "huwelijk" aan met een oude vriend uit Brazilië.

Kawczynski hamert al betrekkelijk lang op het Trojray-thema, maar wijst ook op de rol van de VS in deze kwestie. In januari 2021 schreef hij bijvoorbeeld in een Amerikaanse publicatie dat "energieleveranties van de VS de Russische dominantie in dit gebied beteugelen en tegelijkertijd Midden- en Oost-Europa strategische afschrikking en energiezekerheid bieden. Ten tweede gebruikt Washington het partnerschap in het kader van het driezee-initiatief (3SI) als een instrument tegen de groeiende macht van China op de Balkan. Dit is het duidelijkst op het gebied van telecommunicatie, met het "5G Clean Network Security Plan" - Estland heeft zich onlangs bij het programma aangesloten en zijn "Smart Connection"-project opgestart, dat tot doel heeft de digitalisering van 3SI aan de grens te ondersteunen. De meeste Midden- en Oost-Europese hoofdsteden, zoals Londen, zijn steeds meer op hun hoede voor Peking en zijn groeiende invloed..." Toen riep hij Groot-Brittannië ook op om zich aan te sluiten bij de sancties tegen Nord Stream 2.

Al met al, handelend in de geest van de transatlantische banden, hulde brengend aan Washington.

Het onderhavige verslag is meer gericht op de Britse belangen in het 3SI-project. Hoewel de VS (die officieel waarnemer zijn) de leidende rol in het project hebben, heeft Londen zijn eigen redenen om bij het initiatief betrokken te raken, hetgeen in dit verslag duidelijk wordt gemaakt. In juli 2021 sprak de Britse minister van Buitenlandse Zaken op de 3SI-top in Sofia, waarmee hij het economische en geostrategische belang van het initiatief en de regio in zijn geheel erkende.

Inmiddels heeft het SSI vijf grote topontmoetingen gehouden en een snel groeiend "Three Seas Investment Fund" voor infrastructuur-, energie- en connectiviteitsprojecten opgericht. Tot dusver is meer dan 300 miljoen dollar in energie geïnvesteerd, maar volgens de plannen zou het totaal binnenkort één miljard moeten bereiken. 3SI bestrijkt 30% van de EU, met 12 landen en 112 miljoen inwoners. Hongarije, Litouwen, Polen, Roemenië en Estland zijn de leiders van de associatie.

Kawczynski schrijft dat "het nieuwe Britse leiderschap na de Brexit zijn mondiale ambities pas echt kan waarmaken als het zijn engagement voor Europa opnieuw bevestigt. De economische en politieke aspecten van het blok stellen de Britse openbare en particuliere sector open voor meer dan 157 energie-, infrastructuur- en digitale projecten en bieden een alternatief voor het EU-kader voor samenwerking met de naaste bondgenoten van het VK in Midden- en Oost-Europa. Voor het Verenigd Koninkrijk is het Drie Zeeën-initiatief dus niet alleen een project dat kan passen in een nieuwe mondiale strategie na de Brexit, maar ook een strategisch knooppunt voor 12 hoofdsteden die Londens visie delen van een sterker trans-Atlantisch bondgenootschap, economische samenwerking en ontwikkeling, en het multilateraal vormgeven van de internationale orde van de toekomst.

Volgens het rapport hebben Kawczynski en zijn collega's overleg gepleegd met de Troika-ambassadeurs in het VK en, zoals aangegeven, "hebben alle twaalf ambassadeurs benadrukt dat het Drie Zeeën-initiatief geen alternatief voor de EU is en geen poging om het huidige systeem van de Europese politieke orde te herijken of te dupliceren. De 3SI dient voornamelijk een economisch doel om de regionale samenwerking en connectiviteit te verbeteren. Een aantal ambassadeurs heeft echter ook gewezen op de geopolitieke implicaties van het initiatief, met name in de context van Rusland en China. Vanuit het eerste perspectief vormt de toegenomen aanvoer van vloeibaar aardgas uit de VS in het kader van 3SI een strategisch tegenwicht tegen de groeiende energiedominantie van Rusland in Europa via infrastructuurprojecten zoals de Nord Stream 2-pijpleiding. Wat dit laatste betreft, lijkt het erop dat zowel voor Washington als voor Tokio een partnerschap met 3SI zou kunnen fungeren als een instrument om de snel groeiende consolidatie van Peking in Midden- en Oost-Europa via concurrerende investeringsplatforms, namelijk het 17+1-Initiatief, aan te vechten. Het 3SI heeft derhalve op natuurlijke wijze een geostrategische vleugel ontwikkeld en vanuit het perspectief van Hare Excellentie Intelman en vele anderen is het Initiatief een doeltreffend "evenwichtsmechanisme" tegen geopolitieke uitdagingen op het Europese continent en in de transatlantische gemeenschap.

Derhalve heeft momenteel 32% van de 77 door het SSI ingediende prioritaire projecten betrekking op energie. Een daarvan is de terminal voor vloeibaar aardgas die is gebouwd in Krk, Kroatië, en die eind 2020 is voltooid. Andere projecten zijn de gaspijpleiding Polen-Litouwen (GIPL), die Litouwen, Letland en Estland zal verbinden en de toegang van de Baltische staten tot het bredere Europese energienetwerk via Polen zal uitbreiden, of de pijpleiding Bulgarije-Roemenië-Hongarije (BRUA), die Roemeens gas vanuit de Zwarte Zee naar de regio zal brengen.

Wat de Chinese invloed betreft, hebben hoge Westerse ambtenaren inderdaad jarenlang de nadruk gelegd op de strategische dreiging die uitgaat van het 17+1 forum, dat de Chinese investeringen in Midden- en Oost-Europa wil bevorderen en intensiveren. In maart 2021 zei Litouwen dat het zich zou terugtrekken uit het 17+1-blok en riep het andere EU-leden op zijn voorbeeld te volgen. En natuurlijk geven de 3SI-landen voorrang aan investeringen uit het "westerse blok", waaronder Duitsland, Japan, Zuid-Korea en de Verenigde Staten. Uiteraard gebeurt dit niet zonder de actieve instigatie van de VS, met inbegrip van pogingen om de samenwerking van China met de Balkanlanden te blokkeren.

Er zijn ook historische connecties. Terwijl Groot-Brittannië tijdens de Eerste Wereldoorlog zelf actief betrokken was bij de totstandbrenging van een cordon sanitaire in Oost-Europa, hoeft het nu alleen maar enige bijstand te verlenen en zijn deel van de diverse projecten in ontvangst te nemen zonder andere actoren te laten meedoen. Zoals een van de co-auteurs van het rapport, George Byczynski, die senior adviseur in het Britse parlement is, opmerkt, "moet Groot-Brittannië, als onderdeel van zijn mondiale strategie na de Brexit, manieren vinden om zijn sterke positie in Europa te versterken, in plaats van potentiële tegenstanders toe te staan de Europese kaart te verstoren. De 12 ambassadeurs van de CSI delen reeds de visie van Londen op een sterkere transatlantische economische unie. Zij hebben de steun van het VK verwelkomd... Bovendien kunnen investeringen in veel 3SI-projecten voor Londen inkomsten genereren die toekomstige generaties ten goede zullen komen. Deelname aan internationale initiatieven zoals het SSI zal aantonen dat het VK de EU weliswaar heeft verlaten, maar Europa niet heeft verlaten, en dat intensievere samenwerking kan bijdragen tot een gunstiger handelsklimaat voor het VK. Bovendien zal de versterking van 3SI de communicatie met de naaste bondgenoten van het Verenigd Koninkrijk verbeteren, waardoor het Verenigd Koninkrijk in staat zal zijn snel, betrouwbaar en doeltreffend te reageren op opkomende uitdagingen en crises".

Naast de samenwerking in het kader van de NAVO en de bilaterale banden wordt het 3SI dus een ander platform voor de uitbreiding van de invloed van het transatlanticisme, waarbij de belangrijkste geopolitieke centra van West-Europa - Frankrijk en Duitsland - in de periferie blijven en Groot-Brittannië van plan is zijn eigen voordelen in de nieuwe omgeving te benutten. En bovenal zullen 3SI en haar partners trachten de concurrentie van Rusland en China uit te schakelen, hetgeen kunstmatig gestimuleerde Russofobie (en Sinofobie) in de landen van deze overeenkomst betekent.